Artykuł jest próbą pokazania literackich wizerunków kobiet mężnych na przykładzie utworów przedromantycznych i romantycznych, z końca XVIII i XIX wieku. Są to utwory: Franciszka Makulskiego: Polskie bohatyrki oraz Adama Mickiewicza: Grażyna i Żywilla. Bohaterki utworów poprzez ofiarę i poświęcenie, uczestniczyły w życiu publicznym swojego kraju (narodu). Ich literackie kreacje nie są tylko autorskimi wyobrażeniami, ale przede wszystkim mają pokrycie w faktach i historycznych przykładach. Takie literackie realizacje miały dla ówczesnych Polaków bardzo duże znaczenie. The article is presenting literary examples for brave women, based on works by Adam Mickiewicz: Grażyna and Żywilla, and by Franciszek Makulski Polskie bohatyrki. These are brave women which made an offering from themselves to the homeland. These are not only portraits from an author’s creative point of view, but examples historical, associated with events of Poland also.